Durf de pijn te dragen

Bij ‘psychische pijn’ denk ik aan: angst, teleurstelling, somberheid, eenzaamheid, gekwetst voelen, liefdesverdriet, rouw, zelfhaat, verlating etc. Kortom: alles wat je diep vanbinnen raken kan, wat ‘je hart doet breken’. In dit artikel ga ik in op deze vorm van pijn. Zijn we nog in staat die pijn gewoon te drágen, in plaats van haar dwangmatig te willen verlichten, omzeilen of weg te maken?

Je mag hopen dat ‘pijn’ en ‘tevredenheid’ enigszins in balans met elkaar zijn in je leven. Mocht die balans heel scheef uitslaan, dan is het logisch om te kijken of dit te herstellen valt. Maar om die twee in balans te houden en ‘tevredenheid’ niet óók van de weegschaal te laten kletteren, is ‘pijn’ dus benodigd. Hoe je er ook over denkt: een pijnvrij leven zit er niet in. Die pijn is misschien wel onlosmakelijk verbonden met ons mens-zijn.

Ik heb periodes gehad in mijn leven met zóveel pijn, dat ik naar een psychiater moest. De pijn was simpelweg onleefbaar en beperkte mijn dagelijks functioneren enorm. Ik had verschillende psychische stoornissen. Het herstel hiervan heeft voor mij nooit betekent dat de pijn volledig weg zou zijn, maar meer het leren begrijpen, verdragen en waar mogelijk verminderen van die pijn. Voor dat laatste kreeg ik pillen, maar mijn psychiater is met mij met name op zoek gegaan naar de herkomst van de pijn. Wanneer en hoe ontstonden de ‘wonden’? We gingen bijna chirurgisch op zoek naar de bron van de pijn, je zou het psychoanalytisch kunnen noemen. Vaak waren dit gebeurtenissen in het verleden, of zelfs een reeks onderling verbonden gebeurtenissen die hun sporen in mij hadden achtergelaten.

Doordat ik de herkomst van die specifieke pijn weet, kan ik op moeilijke momenten soms ook denken: hee, dat was dat oude ‘wondje’ dat slecht geheeld is, maar de pijn is er niet omdat ik me zojuist heb ‘gestoten’. De pijn is er en hij is écht, maar vraagt geen acute zorg. Er is in het heden geen dreiging, de pijn die ik voel is een raadgever uit het verleden, zonder kennis van het heden. Het is aan mij om die laatste kennis er aan toe te voegen, zodat ik niet me niet laat verblinden door oude dingen. Zo probeer ik nieuwe patronen aan te leren aan mezelf en geen speelbal te zijn van het oude. Ik onderdruk de pijn echter niet.

Ik heb het idee dat de hedendaagse maatschappij soms te veel richt op het willen vermijden van pijn, of het afschilderen van pijn als ‘slecht’ en ‘onwenselijk’. Waar blijft het leren verdragen, het leren begrijpen? Als je niet weet waar de pijn van afkomstig is, schrik je elke keer weer. Je hebt immers niet geleerd te definiëren of de pijn wel relevant is. Zie dan maar eens ‘oude pijn’ van ‘nieuwe pijn’ te scheiden. Maar oude wonden helen niet altijd, dus het is ook van belang om pijn te leren dragen. Ik heb soms het idee dat we ons juist proberen te vervreemden van die pijn. “Het gekwetste kind in mij heeft pijn.” “De anorexia zorgt voor pijn.” “Die persoon deed mij pijn.” Maar what about: “Ík heb pijn en ík ga het leren dragen?”

Ik geloof dat die pijn in mij zit, onderdeel is van wie ik ben geworden en dat het aan mij is haar te leren begrijpen en te dragen. Ik weet dat dat makkelijker gezegd is dan gedaan. Ik zou soms niets liever willen dan me ervan losmaken. Ten dele lukt dat ook, door heel bewust de nieuwe wegen in mijn hoofd te bewandelen, in plaats van automatisch de oude op te schieten. Daar komt dat begrip en die kennis van mijn pijn weer kijken. Dat geeft mij de tools om een weg te kiezen.

Maar pijn hoort er ook gewoon bij. Ik neem mijn verantwoordelijkheid door mijn deel te dragen, maar hoop ook dat we elkaar weer meer gaan helpen daarmee. Niet in de trant van ‘wil je mijn pijn dragen?’ of door te verwachten dat die ander de pijn oplost. Niet door de pijn ‘weg te praten’. Ik geloof niet in een quick fix of een sluiproute op dit vlak. Het heeft te maken met jezelf en je gevoelens recht in de smoel durven kijken, de pijn bestaansrecht geven en onderzoeken. En dat kost tijd.

Het zou denk ik helpen als we weer leren om pijn als onderdeel van het leven te zien en niet langer als het kwade dat wij koste wat kost willen bestrijden. Haar niet demoniseren, maar ook niet bagatelliseren. Haar aanpakken waar je haar kunt aanpakken en de rest durven dragen. Alleen én samen.